سد سیوند در 95 كیلومتری شمال شیراز، 50 كیلومتری تخت‌جمشید و در حدود 17 كیلومتری پاسارگاد،‌ بر روی رودخانه پلوار و درون منطقه‌ای كه به تنگه بُلاغی معروف است، ساخته شده است.

تنگه‌ها معمولاً در جایی قرار می‌گیرند كه دو رشته كوه ابتدا به هم نزدیك و سپس از هم دور می‌شوند. از این‌ دور و نزدیك شدن شکلی شبیه به ساعت شنی به‌وجود می‌آید؛ در بخش‌های بالا و پایین تنگه مانند حباب‌های ساعت شنی دو دره وسیع قرار می‌گیرند كه ”دشت“ خوانده می‌شوند و كمرگاه ساعت شنی همان مکانی است كه ”تنگه“ نام دارد. تنگه بلاغی در دل رشته‌كوه‌های زاگرس در استان فارس هم، چنین وضعیتی دارد؛ در شمال آن دشت مُرغاب جای دارد كه دربرگیرنده ویرانه‌هایی از شهر پاسارگاد، نخستین پایتخت هخامنشیان است و در سوی جنوب، دشت مرودشت قرار دارد كه به تخت جمشید، باشكوه‌ترین یادگار باستانی ایران و از برجسته‌ترین بناهای كهن جهان می‌انجامد. از این مجموعه‌ها آرامگاه كورش بزرگ، نزدیك‌ترین اثر به تنگه بلاغی است.

فاصله دهانه سد سیوند تا آثار و سازه‌های اصلی دشت مرغاب (پاسارگاد) نزدیك به 17 كیلومتر و بنا به نظر كارشناسان دولتی، خط پایان آب‌گیری دریاچه پشت آن ـ كه رو به دشت مرغاب دارد ـ نزدیك به 7 یا 9 كیلومتر است در حالی كه بنا به نظر پاره‌ای دیگر از كارشناسان در صورتی كه سد با كل ظرفیت آب‌گیری شود دریاچه‌ای كه پشت آن به‌وجود می‌آید در نزدیكی 4 كیلومتری آرامگاه كورش می‌ایستد.

سد سیوند از نوع خاكی ـ با هسته رُسی ـ است و با توجه به فرازپی‌هایی كه در آن قرار است ساخته شود عمر مفیدی نزدیك به 50 سال برای آن عنوان شده است, اما به دلیل این‌كه این سد در مسیر سیلاب‌هاست و در نتیجه رسوب آن بسیار بالا خواهد بود، ممكن است عمر مفید آن بسیار كمتر شود.

سد دارای سه دریچه زیرین، میانی و زبرین است كه در ایران به علت عدم توانایی در رسوب‌گیری به سرعت دریچه زیرین از سوددهی می‌افتد و بیشتر از دو دریچه دیگر برای هدایت آب سد استفاده می‌شود.

حال که تا حدودی با مشخصات سد سیوند آشنا شدیم بپردازیم به این موضوع که چرا این سد آنقدر در کشور ما جنجال به پا کرده است و از همه مهمتر چرا مسئولین رده بالا در این امر هیچ پاسخی نمی دهند و سکوت می کنند ، مگر نه اینکه دولت ایران باید پاسخگو باشد ، و از نظر ما پاسخ دادن دولتی با این همه پروژه های بزرگ در مورد سد سیوند که از نوع سدهای درجه سه می باشد آنقدر کاری دشوار و سخت باشد.

قبل از آنکه از مسئولین خواستار پاسخ باشیم کمی در مورد اهمیت موضوع و اینکه چرا این سد جنجال به پا ساخته و شاید این جنجالها کمی با شایعات آمیخته شده باشد ، پس ابتدا به پالایش نظرها می پردازیم تا کمی واقع بینانه تر و کارشناسی تر اعتراض نماییم.

تنگه بلاغی مکانی است باستانی و مهم ، دلایلی را  که میراث فرهنگی در اینباره ذکر می کند  منطقی می باشد. می داینم که در گذشته های دور ساختن جاده و راه کاری بسیار دشوار بوده است . از آنجا که راه شاهی در این منطقه ساخته شده است ، خود این موضوع به اهمیت این منطقه افزوده است و بیانگر این موضوع می باشد که بی شک در دوران باستان این منطقه بسیار مهم بوده است و یا افراد مهمی در آن زیست می کرده اند.

همچنین عنوان می سازند که اطلاعات ما در مورد دروه هخامنشیان تنها درباره نحوه اداره سرزمین پهناور ایران و امپراتوری آن دوره است و از نحوه زندگی مردم عادی اطلاعات کافی در دسترس نیست ، اما در این منطقه که بر اساس حدس ها و گمانه زنی های باستانشناسی ، تمدنی از دوران هخامنشی در آن وجود دارد می توان زاویه ای از زندگی مردم عادی در آن دوران را با مطالعه و کاوش در این منطقه روشن ساخت.

علاوه بر اثار باستانی دوران هخامنشی ، آثاری از سایر دورانها و همچنین دوران قدیمی تر از تمدن هخامنشی در این منطقه کشف شده که اهمیت آنرا دو چندان کرده است.

حال با احداث سد سیوند منطقه وسیعی از این تنگه به زیر آب می رود و با خود نشانه ها و زوایای زیادی از زندگی اجدادمان را به زیر آب می برد ، هر چند زمانی حدوداً ( نزدیک به 2 سال) طول می کشد که سد با بالاترین ظرفیت خود آبگیری شود و تمام آن منطقه را زیر آب ببرد ولی هم اکنون خطرناک ترین موقعیت را خود تنگه بلاغی دارد.

یکی از اشتباه های بسیار بزرگی که عده ای بر آن دامن زدند ، مطرح ساختن این موضوع بوده است که با آبگیری سد سیوند ، آرامگاه کوروش بزرگ در پاسارگاد زیر آب می رود که این امری است اشتباه و با عنوان ساختن آن تنها می توان جهت گیری های نادرست را در بر داشت درحالیکه در بالاترین ظرفیت آبگیری سد ، آب سد با آرامگاه کوروش بزرگ 9 کیلومتر فاصله دارد و تنها می توان این موضوع را مطرح ساخت که پاسارگاد در حوزه آبریزی این سد قرار دارد و این بدان معناست که اگر در پاسارگاد باران بیاید ، آب آن منطقه به سمت این سد حرکت می کند و جزو ذخیره آب این سد می شود.

شاید پاسخ به این سئوال برای برخی ناخوشایند باشد ، اما واقعیت می گوید ، کشور ما ایران سرزمینی خشک است و کنترل و مهار آب ها از قدیم در ایران باستان نیز رواج داشته است ( مانند سد کریت بلندترین سد کهن در طبس) . امروزه کشور ما در میان کشورهای سد ساز کشوری پیشرو است و بسیاری از سازه های سدی توسط نیروهای داخلی ساخته می شود . در منطقه فارس و چهار محال و بختیاری کشور ما تقریباً 10 درصد بارندگی نسبت به کل کشور را دارد اما تنها 2 دردص از آبهای سطحی و رودخانه ای آن مهار شده است و سد ساختن در این منطقه کاملاً توجیه پذیر است ، اما این موضوع جای سئوال دارد که آیا تمام جوانب کار و حفظ میراث کهن ما مورد ارزیابی قرار گرفته و بعد این سد احداث گردیده یا خیر؟

باید بپذیریم که رطوبت به دنبال خود آبادانی را دارد و به دنبال آن مصرف کننده این آبادانی و تجمع انسانها را ، اما این رطوبت خود دشمن بسیار مهلکی برای اثار باستانی می باشد و تخریب کننده آن است ، آیا کارشناسان منابع طبیعی و اقلیم شناسی با آگاهی از این موضوع نظر به ساخت این سد داده اند؟

برخی مطرح می سازند که با درختکاری در جهت مخالف این آثار می توان رطوبت را کاهش داد  و رطوبت ناشی از این سد را به جهتی مخالف ، آثار دشت پاسارگاد سوق داد ، اما این سخن شاید در ابتدا که درختان بصورت نهال باشند صحیح باشد ، اما به مرور زمان خود درخت باعث تجمع رطوبت می شود و این موضوع برای آن منطقه خطرناک است.

گروهی دیگر نیز در اظهار نظرهایشان مطرح ساخته اند این سد رطوبت و میزان بارندگی را افزایش می دهد و به بناهای منطقه آسیب می رساند ، سخن این عزیزان راجه به رطوبت منطقی می باشد اما در یک دوره زمانی حدود 5 تا 6 سال رطوبت در منطقه افزایشی نسبی می یابد ، و خود این مسئله قابل تأمل است و بایستی دید کارشناسان در این مورد چه پاسخی دارند.

اما در مورد افزایش بارندگی به این نکته می توان اکتفا کرد که برای ریزش باران نیاز به حدی داریم به نام حد بارندگی و رطوبتی که به سمت بالا حرکت می کند ، هر گاه به این حد برسد شروع به ریزش می کند و خوشبختانه ارتفاع منطقه پاسارگاد برای بالا رفتن رطوبت و رسیدن آن به حد ریزش کم است و اگر بخواهد بارندگی هم رخ دهد حدود چندین کیلومتر دورتر این حادثه رخ می دهد که آنگاه آسیبی به پاسارگاد نخواهد رسید.

اما با تمام توضیحات داده شد ، آیا واقعاً لازم بوده است که در منطقه ای بدین حساسی و بسیار با ارزش سد ساخت ؟

آیا برای حفظ و نگهداری آثار احتمالی زیر این سد تدبیری اندیشیده شده است؟

یکی از سازمانهایی که در کشورهای کهن ( همانند کشور ما ) می بایست در جریان احداث سد قرار گیرد سازمان میراث فرهنگی  می باشد که مسئول حفظ و نگهداری آثار باستانی ایران می باشد. از آنجا که از مرحله مطالعاتی تا مرحله اجرای یک سد فرآیندی طولانی پیش رو است ، وزارت نیرو مدعی ارسال نامه است ، اما در برخی از موارد پیش آمده که سازمان میراث فرهنگی و آثار باستانی ادعا کرده است که به آنها هیچ نامه ای ارسال نشده و آنها از موضوع مطلع نیستند و جالب آنکه درست پس از چند سال که فاز اجرایی سد طول کشیده است میراث فرهنگی به یاد می آورد چنین آثاری نیز در این منطقه ممکن است وجود داشته باشد ، که مطمئن باید بود که هیچ ترتیب اثری به اعتراض آنها داده نمی شود زیرا سدی که قرار است ظرف 1 سال یا در برخی مواقع چند ماه آینده افتتاح گردد را بخاطر اعتراض سازمان میراث فرهنگی به  تعویق نمی اندازند و گویا سازمان میراث فرهنگی خود نیز از این موضوع آگاه است و برای خالی نبودن جایگاهش در صحنه های فکری ایرانیان و تعریفی که از این سازمان شده است به عمل اعتراض آن هم در دقیقه 90 می پردازد.اما ادعا می کند هیچ کمکی به او در این زمینه نمی شود و بودجه اختصاصی بدین امور توسط دولت به این سازمان بسیار ناچیز است ، حال جای سئوال از دولت مردمی و پاسخگو است که چرا بودجه این نهاد در این زمینه  ها کم است؟

از طرفی آیا نمی شد با ریختن طرحی جامع و درست از جنبه های گردشگری که به قول کارشناسان جهانی تا چند سال اینده صنعت سوم جهان می شود از این منطقه برای اهالی در آمد زایی کرد و آیا در آمد آن چند صد برابر در آمد ناشی از احداث یک سد نیست؟

حال تنها خواسته ما پاسخ به همین چند پرسش است که امید داریم با مساعدت دولت ، این پاسخها نیز روشن شود ، زیرا هیچ امری بهتر از رو راستی و پاسخ صحیح دادن آن هم به مردمی با پیشینه ایرانیان که در همه زمینه ها از جان خود میه گذاشته اند نمی باشد. 

منبع :سايت سيوند