مهندسی آبخیزداری

در يك حوزه آبخيز پيش بيني بزرگي هر واقعه  اساس مديريت منابع آب  را تشكيل مي دهد.  حوزه آبخيز بويژه اگر مرزهاي توپوگرافيكي آن با مرزهاي هيدرولوژيكي يكي باشد؛ واحدي تيپيك براي ارزيابي فرآيندهاي هيدرولوژيكي خواهد بود . به دليل دخالت جداگانه وبر هم كنش عوامل مختلف سيكل هيدرولوژيكي رفتار آبخيز به فرآيندي نسبتاً پيچيده تبديل مي شود؛ لذا براي ارزيابي آن اغلب از مدلهاي هيدرولوژيكي استفاده مي گردد. برآورد دبي پيك سيلاب يك از مباحث مطرح در هيدرولوژي بوده و روشهاي مختلفي بدين منطور ارائه شده كه  اكثر مدلهاي ارائه شده ساير كشورها در مناطق غربي كشور مقادير غير قابل قبولي ارائه مي كنند.  بدين لحاظ طرحي پژوهشي با عنوان بررسي تطبيقي مدلهاي تجربي برآورد دبي پيك سيلاب و شبكه عصبي با حمايت مالي سازمان مديريت و برنامه ريزي استان استان چهارمحال و بختياري به اجرا درآمد كه هدف از اين پژوهش تعيين روابطي در کل منطقه  براي سيلاب با احتمالات مختلف، از طريق تكنيكهاي مدلسازي رياضي و آماري بين دبي سيلابي (دبي اوج) و خصوصيات کمّي در دسترس فيزيكي حوزه هاي آبخيز و همچنين اطلاعات اقليمي بوده است.

مطالعه فوق الذكر دربرگيرنده رابطه عوامل موفولوژيكي و اقليمي موثر بر دبي پيك  با استفاده از تحليل همبستگي تعدادي از حوزه هاي آبخيز واجد شرايط تحقيق به منظور ارائه  مدلهاي  ويژه منطقه اي  است. نتيجه اين تحقيق در بخش روابط تجربي ارائه چهار مدل زير  براي استان  و مناطقي از كشور كه داراي شرايط نزديكي به اين استانند است:

در اين روابط دبي حداكثر لحظه اي بادوره بازگشت سيلاب  T سال، A مساحت حوزه آبخيز برحسب كيلومتر مربع، Tدوره بازگشت به سال، L طول آبراهه اصلي به كيلومتر، حداكثر بارش 24 ساعته برحسب ميليمتر، P محيط حوزه به كيلومتر ، A مساحت حوزه آبخيز برحسب كيلومتر مربع،  درصد شيب آبراهه اصلي، I شدت بارندگي برحسب ميليمتر در ساعت و  زمان تمركز حوزه آبخيز به ساعت مي باشد.

             نكات كليدي استفاده از مدلها

    با توجه به دامنه مساحت داده هاي مورد استفاده، روابط ارائه شده براي حوزه هاي كوچكتر از 15 كيلومتر مربع قابل استفاده نيست. براي اين قبيل حوزه ها پيشنهاد مي شود محاسبات براي حوزه اصلي كه از نظر سطح بزرگتر مي باشد انجام و با استفاده از دبي ويژه دبي زيرحوزه ها محاسبه گردد.

    آناليز حساسيت رابطه تجربي زاگرس 1 و رابطه هيدروفيزيكي زاگرس 2 نشان مي دهد كه با افزايش دوره بازگشت دقت مدل كاهش مي يابد. بنابراين بهتر است استفاده از اين روابط برآورد دوره بازگشت تا200 سال صورت پذيرد.

      بجاي حداكثر بارش 24 ساعته مي توان بارش با تداوم زمان تمركز را جايگزين نمود.

      روابط ارائه شده براي زيرحوزه بازفت قابل تعميم نمي باشد و براي توليد آمار در زيرحوزه هاي آن معتبر نيست.

      دقت روابط زاگرس با افزايش شماره آنها به دليل دخالت دادن عوامل بيشتر افزايش مي يابد.

      كليه روابط مورد بحث در اين تحقيق صرفاً به بررسي دبي اوج ايجاد شده ناشي از باران مي پردازد و مسائل مرتبط با ذوب برف را پوشش نمي دهد.

منبع: سایت ایران هیدرولوژی